Το άλλο μονοπάτι

 

Υπάρχει μιά καταπληκτική σεκάνς στην μίνι τηλεοπτική σειρά EAST OF EDEN (μεταφορά στη μικρή οθόνη του ομότιτλου,θρυλικού μυθιστορήματος του J.Steinbeck)σε σενάριο της Zoe Kazan, όπου βλέπουμε την Κάθι Έημς (πλέον Κέητ ‘Αλμπι) να…εργάζεται πυρετωδώς στον οίκο ανοχής της Μαντάμ Φαίη και παράλληλα ν’ακουμε τη φωνή της σε voice-over να μας ενημερώνει πόσο απαιτητική είναι η διαχείριση/επίβλεψη  ενός οίκου ανοχής, και πόσο λανθασμένη εντύπωση έχει ο περίγυρος γι ‘αυτή τη δουλειά, όχι την παροχή σεξουαλικών υπηρεσιών αλλά το να είσαι ιδιοκτήτρια ενός τέτοιου οίκου. Και είναι κομβικής σημασίας θεωρώ αυτή η σεκάνς, συνδυασμένη με την εναρκτήρια όπου βλέπουμε την Κάθι να κείτεται μέσα στα αίματα στο κατώφλι του σπιτιού των αδελφών Τρασκ (ωραιότατοι οι Christopher Abbott, Mike Faist) και ν’ακούμε τη δική της φωνή,πάλι σε voice-over,να προφέρει την τρομερή φράση: ˝I believe there are some monsters born in the world,to human parents”… Είναι ένα ηθικό τέρας η Κάθι; Είναι ένα κάθαρμα και μισό, ο ίδιος ο Σατανάς όπως έγραφε στον εκδότη του ο συγγραφέας, ή μήπως ένα ασύλληπτα βασανισμένο (απ΄τους άλλους, και ανεπίτρεπτα) πλάσμα, μιά γυναίκα με σπινθηροβόλο πνεύμα, που απλώς δεν χωράει σ’αυτόν τον κόσμο με τα καλούπια του; και μιλάμε για την Αμερική του τέλους του 19^ου με αρχές του 20^ου αιώνα.

Μπορούμε να τσακωνόμαστε για ώρες, για το αν η προσφατη αυτή τηλεοπτική μεταφορά του μυθιστορήματος, είναι πιστή ή όχι και πόσο, στο βιβλίο. ‘Εχουν ήδη γραφτεί πολλά άρθρα επ΄αυτού (βλ.ενδεικτικά το πολύ ωραιο κείμενο της Amelie Harvey στην HUFFPOST, όπου επισημαίνει τις διαφορές της τηλεοπτικής σειράς του Netflix, και απ’ το βιβλίο του Steinbeck, αλλά και απ΄την πρώτη ταινία, σκηνοθεσίας Elia Kazan (ο οποιος τυγχάνει παππούς της Zoe). Νομίζω όμως ότι αν πέσουμε σ’αυτή την παγίδα, θα χασουμε κατι πολύ σημαντικό : να εκτιμήσουμε την παρούσα προσέγγιση της ιστορίας αυτοτελώς, και ν’ απολαύσουμε την πραγματικά έξοχη ερμηνεία της πρωταγωνίστριας της σειράς, Florence Pugh, η οποία ενσαρκώνει την Κάθι, με τρόπο που παρασύρει σαφέστατα στην αμφιβολία : είναι αυτό το πανέμορφο και ορεκτικό κορίτσι, η προσωποποίηση του Κακού, απλώς και μονοσήμαντα αυτό, ή μήπως η συμπεριφορά και ο χαρακτήρας της έχουν βαθυτερες, τραυματικές και όχι μόνο αιτίες; Το ότι απ΄το 4^ο επεισόδιο φερειπείν, έχουμε την ευκαιρια να διαπιστώσουμε πόσο ικανή επιχειρηματίας είναι η Κέητ (πλέον), όχι απλώς άλλη μία  σεξεργάτρια στο φημισμένο μπορντέλο της Μαντάμ Φαίη (πειστικότατη η Martha Plimpton, ιδίως στις σκηνές που αποκαλύπτει την πιό ευαίσθητη και απελπισμένη πλευρά της τρομερής Μαντάμ) αλλά και ότι σταδιακά, βαθμηδόν και υπομονετικά, κερδίζει την εμπιστοσύνη της εργοδότριάς της (όλοι οι απατεώνες που σέβονται τον εαυτό τους άλλωστε, αυτό επιδιώκουν: η απόσπαση της εμπιστοσύνης του θύματός τους, είναι η κερκόπορτα που θα επιτρέψει την πλήρη άλωσή τους) γίνεται το δεξι της χέρι, διαχειρίζεται τα οικονομικά του οίκου αποτελεσματικά και με κέρδος, ώστε η Μαντάμ να μένει ενθουσιασμένη και να μην πιστεύει στα μάτια της με το κελεπούρι που μπήκε στο σπίτι της, αναιρεί και σε ποιό βαθμό, την αποστροφή μας για τις τρομερές πράξεις της Κάθι/Κέητ, τις οποίες δειχνει να διαπράττει χωρίς ίχνος δισταγμού και πολύ περισσότερο μεταμέλειας κατόπιν; Η Κάθι της, εξαίρετης, Pugh, επιδεικνύει μια θαυμαστή στοχοπροσήλωση, «πρέπει να σκεφτώ το μέλλον μου» λέει αποφασιστικά στην εργοδότριά της σε μιά σκηνή, όταν η δεύτερη της προτείνει να σταματήσει να παρέχει σεξουαλικες υπηρεσιες, και ν’αφοσιωθεί στην διαχείριση του οίκου και μόνο. Η Κέητ όμως, δεν είναι το μικρό πεντάμορφο κοριτσάκι πλέον, που το κάνουν ό,τι θέλουν οι μεγαλύτεροί του, η μικρούλα Κάθι που λατρεύει την Αλίκη στη Χώρα Των Θαυμάτων , «αυτό το βιβλίο μου ‘χει σώσει τη ζωή» θα πεί παρηγορητικά σε μία συνάδελφό της, η οποία δεινοπάθησε στα χέρια ενός βίαιου πελάτη (και όχι τυχαιου πελάτη, του πατέρα της φίλης των δίδυμων αγοριών της, του Κάλεμπ και του ‘Ααρον), έχει σχέδιο και είναι αποφασισμένη να το φέρει εις πέρας, και το φέρνει. Με βαρύτατο τίμημα όμως και με διάπραξη ειδεχθών πράξεων. Και το πιό φοβερό είναι πως αυτές τις πράξεις τις ξεκίνησε από πολύ μικρή ηλικία.

Μπορεί η φιγούρα της ωραίας και μοιραίας Κάθι, να είναι πραγματικά το κέντρο αυτής της μεταφοράς του βιβλίου του Steinbeck, σε αντίθεση με την ταινία του παππού της Kazan, που εστίαζε στην σχέση των δύο αδελφών, του Ανταμ και του Τσαρλς Τρασκ, αλλά και εδώ, τα κύρια…θύματα της καταλυτικής παρουσίας της, είναι παρόντα αναμφίβολα. ‘Αλλωστε το πρώτο επεισόδιο τιτλοφορείται Brothers,και ασχολείται με τον ‘Ανταμ και τον Τσαρλς, τα ετεροθαλή αδέλφια με πατέρα τους, τον τρομερό βετεράνο του Αμερικάνικου Εμφύλιου, Σάϊρους Τρασκ (ωραιότατος ο Tracy Letts). Και είναι η ταραχώδης, διαποτισμένη απ΄τον ανταγωνισμό και τη ζήλεια, αδελφική σχέση, που παρέχει το υλικό για το δεύτερο μεγάλο ζήτημα που αναδύεται : το βάρος της γονεϊκης (και δη πατρικής) παρουσίας στη ζωή των δύο αγοριών, αυτό το αβάσταχτο σαράκι που τους τρώει δια βίου, να ευχαριστήσουν/κάνουν περήφανο τον πατέρα τους, το ότι καθώς βλέπουμε την ιστορια τους να εκτυλίσσεται, έχουμε την φρικτή υποψία ότι η τριγωνική σχέση Σάϊρους-Ανταμ-Τσαρλς, θα επαναληφθεί τραγικά, με τον αργότερα πατέρα διδύμων πλέον, ‘Ανταμ και τους δικους του γιούς, τον Κάλεμπ/Καλ και τον ‘Αρον.

Και προκαλεί απελπισία (στον θεατή σίγουρα) το ότι η ιστορία τους επαναλαμβάνεται από γενιά σε γενιά. Η ίδια ζήλεια ανάμεσα στα δύο αδέλφια η οποία πυροδοτείται απ ΄το ότι ο πατέρας (απρόσιτος και στις δύο περιπτώσεις), φαινεται να ευνοεί περισσότερο τον ένα γιό. Καθόλου τυχαία βέβαια, η ιστορία των αδελφών Τρασκ, θεωρείται παραλλαγή της Βιβλικής ιστοριας του Κάϊν και του ‘Αβελ, με το γνωστό τοις πάσι, τραγικό και ανθρωποκτόνο αποτέλεσμα. Η ίδια βασανιστική ανάγκη τους να τον ευχαριστήσουν, με κωμικοτραγικά αποτελέσματα (βλέπε το δώρο που ο Κάλεμπ, κάνει στον πατερα του, Ανταμ, σίγουρος ότι ο δεύτερος θα ενθουσιαστεί, και προς μεγάλη του έκπληξη, εκείνος το απορρίπτει μετά βδελυγμίας, κι έχει τους λόγους του που το κάνει). Η ισοπεδωτική για τις ζωές τους παρουσία της Κάθι/Κέητ, είναι ο συνδετικός κρίκος μεταξύ των γενεών. Η Κάθι που παντρεύεται τον ‘Ανταμ (αλλά δεν τρελαίνεται κιόλας), ανακαλύπτει με φρίκη πως είναι έγκυος. Διότι η Κάθι δεν θέλει να γίνει μητέρα, δεν την αφορά αυτό το πράγμα, δεν γουστάρει παιδιά. Και είναι εκπληκτική η σκηνή της φυγής της, όταν τελικά γεννάει τα δίδυμα αγόρια της, και όταν ο ‘Ανταμ, την εκλιπαρεί να μείνει στο σπιτι τους, αφού πλέον τη χρειάζονται τα μωρά της, προφέρει την απίστευτη ατάκα : «πέταξέ τα σε κανένα απ ΄τα πηγάδια σου», του λέει αδιάφορη και προσηλωμένη στην πόρτα που προτίθεται ν’ανοίξει για να δραπετεύσει στην ελευθερία της. Γιατί η Κάθι, δεν είναι το μπρελόκ κανενός άνδρα, ˝No one can trap me” λεει σε μια άλλη σκηνή, εδώ αρκείται στο να…πυροβολήσει τον σοκαρισμένο απ ΄τη στάση της, ‘Ανταμ, που της στερεί την ελευθερία της. Είχε άδικο άραγε; αντέδρασε υπερβολικά; Εσείς τι θα κάνατε αν ο σύντροφός σας, σας κλείδωνε στο δωμάτιο και σας εμποδιζε να φύγετε;

‘Οσο δικαιολογημένη (κυρίως από μια φεμινιστική προσέγγιση του περιστατικού) κι αν είναι η αντίδρασή της, η ζημιά έχει γίνει: οι δύο γιοί της, θα μείνουν ορφανοί, κατ’ουσίαν, από μητέρα και θ’ανατραφούν απ΄τον οικιακό βοηθό-δάσκαλό τους Λη (ένας υπέροχος Hoon Lee) και τον συντετριμμένο πατέρα τους, ο οποίος (ηθελημένα ή όχι) επαναλαμβάνει τη συμπεριφορά του δικού του πατέρα προς αυτόν και τον αδελφό του Τσαρλς. Όχι μόνο, προς μεγάλη μας απελπισία (και δική τους προφανώς) βλέπουμε να επαναλαμβάνεται η ιστορια, ανάμεσα στον Ανταμ και τα δύο αγόρια του, αλλά επαναλαμβάνεται εν μέρει, και η τριγωνική σχέση Ανταμ-Κάθι-Τσαρλς,στη σχέση Κάλεμπ-‘Αμπρα-Άρον όπου Άμπρα είναι η παιδική φίλη των δύο αδελφών.

Ο κατηγορικός χαρακτήρας της κληρονομικότητας, το αν η μοχθηρία είναι ένα γενετικό χαρακτηριστικό που μπορει να μεταβιβαστεί στα παιδιά κάποιου (ο Κάλεμπ, φοβάται πως έχει κληρονομησει την κακία της μάνας του),αυτή η ασφυκτική και διαβρωτική της ύπαρξης αίσθηση που έχουμε παρακολουθώντας τα πρόσωπα του δράματος, ότι τα δύο αδέλφια είναι καταδικασμένα να επαναλάβουν τις συμπεριφορες/πράξεις των γονέων τους, ασυνείδητα περπατάνε πάνω στα βήματα των γονιών τους, όχι μόνο του παρόντα πατέρα τους ( ο Abbott, θυμίζει Βιβλική μορφή, έχει μιά θλίψη και παραίτηση το βλέμμα του) αλλά και της απούσας μητέρας τους, η οποία (σαν τον Διάβολο που τριγυρίζει τα θύματά του), ζεί και βασιλεύει και το υπογάστριο του ανδρικού πληθυσμού του Σαλίνας στην Καλιφόρνια, κυριεύει. Διοτι η Κέητ, είναι πλεόν αυτή, ιδιοκτήτρια του οίκου ανοχής, της μαντάμ Φαίη.

Η μαύρη ψυχή της Κάθι/Κέητ αντανακλάται στο κατάμαυρο επιβλητικό «σπίτι» το οποίο έχει αποκτήσει την χείριστη φήμη στο Σαλίνας, τουλάχιστον απ΄το τμήμα του πληθυσμού που δεν το επισκέπτεται…

Είναι απίστευτος αυτός ο ντετερμινισμός που υπονομεύει τις ζωές των δύο αδελφών, της νεότερης γενιάς αδελφών, του Κάλεμπ και του ‘Αρον. Εκεί που λες ότι θα τη γλυτώσουν, δεν θα επαναλάβουν τις βλακείες των γονιών τους, δεν θα γίνουν σαν τον πατέρα και τον θείο τους Τσαρλς (ο θάνατος του οποίου συντρίβει τον Ανταμ), σα να τους βάζει ο διαολος και βαδίζουν ή πάνε να βαδίσουν στα χνάρια τους, όμως αυτή η ιστορία έχει ένα μυστικό άσσο, μια λέξη-φυλαχτό, που την πρωτοακούμε απ΄τον ένα Ηθικό πόλο της ιστορίας, τον υπέροχο Λη, που την συζητάει με τον έτερο Ηθικό στυλοβάτη των Τρασκ, τον καλόκαρδο, φιλόξενο και πιστό φίλο Σάμιουελ Χάμιλτον (εξαιρετικός ο Hinds,είναι ιδανικός για ρόλους ανθρώπων μιας μικροκοινωνίας, που ξέρουν πρόσωπα και πράγματα και μπορούν να σε συμβουλεύσουν αν χρειαστεί) : timshel, εβραϊκη λέξη που απαντάται στο βιβλίο της Γένεσης, στο σημείο όπου ο Θεός μιλαει στον Κάϊν και του λέει πως θα νικήσει την αμαρτία. Ο Λη, λέει στον Σάμιουελ, πως διάβασε αντικρουόμενες αποδόσεις της λέξης στ’αγγλικά, η λέξη αποδίδεται είτε ως Thou shalt είτε ως Thou mayest− η δεύτερη απόδοση αρέσει περισσότερο στον Λη και είναι και αυτή που προκρίνει και ο Steinbeck. Οι άνθρωποι (ακούει τη συζήτησή τους και ο σιωπηλός ‘Ανταμ) έχουν το όπλο της ελεύθερης βούλησης, της επιλογής (του Καλού ή του Κακού), δεν είναι καταδικασμένοι να επαναλάβουν τις βλακειες/λάθη/παραλείψεις των προγόνων τους, δεν είναι απαραίτητο ότι θα καταλήξουν σαν τους γονεις τους… Καθόλου τυχαία, με την ίδια φράση τελειώνει η σειρά, φράση που ψιθυρίζει στο νεκροκρέβατό του, ο Ανταμ, στον γιό του Κάλεμπ.Διαλυμένος απ΄τον θάνατο της αγαπημενης του  Κάθι (καταπληκτική η σκηνή όπου η Κέητ έρχεται πρόσωπο με πρόσωπο με την 5χρονη  εκδοχή του εαυτού της), διαλυμένος κι απ΄το θάνατο του αδελφού του αλλά και του άλλου του γιού, προσφέρει αυτό το δώρο στον μοναδικό του απόγονο : μπορείς να χαράξεις τον δικό σου δρόμο,που θα τον περπατήσεις με όλο το βάρος (και τη χαρά) της ελεύθερης επιλογής και της ευθύνης που συνεπάγεται η επιλογή σου…

 

Trivia :

·        Τα γυρίσματα έγιναν στη Νέα Ζηλανδία. Το 7^ο και τελευταίο επεισόδιο της σειράς, τιτλοφορείται Timshel.

·        To βιβλίο του Steinbeck κυκλοφόρησε το 1952, η ταινία του Elia Kazan, βγήκε το 1955, με πρωταγωνιστή τον James Dean στο ρόλο του Κάλεμπ (γιός του Ανταμ Τρασκ). Η ταινία του Καζάν, επικεντρώθηκε στα τελευταία μέρη του μυθιστορήματος, και δεν ασχολείται με τον οικιακό βοηθό των Τρασκ, τον Λη. Κάτι που αποκαθιστά η σειρά του Netflix (μένοντας ως προς αυτό, πιστή στο βιβλίο). Η Zoe Kazan δήλωσε χαρακτηριστικά : ˝Basically,everything that’s in the series has at least a root in the book”. Η σειρά, δεν ασχολείται ιδιαίτερα με την οικογένεια Χάμιλτον, ειμί μόνο με τον πατέρα Σάμιουελ Χάμιλτον (που τον υποδύεται ο Ciaran Hinds) για τον χαρακτήρα του οποίου ο Steinbeck βασιστηκε στον παππού του απ΄την πλευρά της μητέρας του. Η Κάθι έχει ερμηνευθεί και ως μια ανατριχιαστική οπτικοποίηση της θυελλώδους σχέσης του συγγραφέα με την πρώην συζυγό του, Carol Henning…

·        Εκτός απ΄την ταινία του Kazan, αυτής της τηλεοπτικής μεταφοράς προηγείται η μίνι σειρά του 1981, απ΄το ABC, με την Jane Seymour στο ρόλο της Κάθι/Κέητ, την Ann Baxter στο ρόλο της Μαντάμ Φαίη, και την Karen Allen στο ρόλο της ‘Αμπρα (στην παρούσα σειρά την υποδύεται η Zoe Philips).