Το ξόρκι

 

Πώς η Τέχνη εμπνέεται κι αντλεί τα υλικά της από τη ζωή μας, και πώς η ζωή μας (που συχνά γίνεται αβίωτη) καταφεύγει στην αγκαλιά της Τέχνης για παρηγοριά, μας δείχνει η Chloe Zhao με την εικαστικώς εξαίρετη ταινία της, με τίτλο HAMNET (βασισμένη στο ομότιτλο ιστορικό μυθιστόρημα της Maggie O’ Farrell, το οποίο κυκλοφόρησε το 2020).

Μπορεί η ταινία της Zhao να μην ξετρελαίνει/ απογειώνει τους θεατές, με τον τρόπο που το είχε κάνει πριν 28 χρόνια, εκείνο το υπέροχο Shakespeare In Love, σκηνοθεσίας John Madden,στην ουσία όμως, αμφότερες οι ταινίες που στο κέντρο τους έχουν τον μεγάλο θεατρικό συγγραφέα, πραγματεύονται το ίδιο θέμα : πως ο θρυλικός βάρδος της Ελισαβετιανής εποχής, κατόρθωσε να μείνει όρθιος παρά τα γενναιόδωρα σκαμπίλια που του έριξε η ζωή (πάντα κατά  το σενάριο εννοείται) – στην προεγενέστερη ταινία είδαμε τον Γουίλιαμ Σαίξπηρ να μετουσιώνει σε Τέχνη τον χωρίς μέλλον έρωτά του για μια ωραία και αλλού λογοδοσμένη δεσποσύνη, στην ταινία της Zhao, παρακολουθούμε την καταλυτική επίδραση που έχει η τραγωδία που πέφτει πάνω στην οικογένεια του Σαίξπηρ, στη δημιουργία του θρυλικού έργου του, ‘Αμλετ.

Με μια εκπληκτική Jessie Buckley στο ρόλο της Άνιες, θεραπεύτρια – «μαγισσα» και σύζυγος του Σαίξπηρ, με μιά ιδιαίτερη σχέση με τη Φύση και τα πλάσματά της, και μια…ευαισθησία όρασης κληρονομημένη απ΄την μητέρα της και τις προηγούμενες γυναίκες της οικογένειάς της, πανέμορφα πλάνα που θυμίζουν πίνακες του Ρέμπραντ και του Καραβάτζιο,και την ωραιοτατη μουσική δια χειρός Max Richter, το πόνημα της Zhao προκαλεί συγκίνηση και ανατριχίλα ιδίως στα τελευταία λεπτά, όπου παρακολουθούμε την ιαματική/λυτρωτική λειτουργία της Τέχνης, και δη του Θεάτρου : η έκφραση της απολύτως εναρμονισμένης με τη Φύση, Άνιες, που ξεκινάει με απορία έως αγανάκτηση και θυμό, αδυνατώντας να κατανοήσει αυτό που βλέπει να διαδραματίζεται μπροστά της «στο μαγικό πατάρι της σκηνής», και καταλήγει σε λυτρωτικό κλαυσίγελω, είναι ενδεικτικότατη της  θεραπευτικής για τον ψυχισμό μας, δύναμης που έχει η Τέχνη. Ο Γουίλ Σαίξπηρ του πολύ καλού (και ωραία συνδυασμένου με την Buckley) Paul Mescal, είναι ένας νεαρός δάσκαλος λατινικών που παραδίδει κατ’ οίκον μαθήματα στ’αγόρια της περιοχής προκειμένου να αποπληρώσει τα οικογενειακά χρέη, με έναν πατέρα που κατασκευάζει γάντια και δεν έχει καθόλου σ’εκτίμηση τις συγγραφικές εμμονές του γιού του, ″useless, tradeless, your fancy airs” του λέει σε μία σκηνή, πριν του ρίξει τη σφαλιάρα, ενώ όλη η οικογένεια γευματίζει.

Δεν είναι όμως μόνο η συγγραφή που εξοργίζει τους γονείς του νεαρού Σαίξπηρ, είναι και το ότι σε λίγο θα χουν και παντρολογήματα ανάμεσα στον γιόκα τους κι αυτή την παράξενη κοπέλα που περπατάει μόνη της στο δάσος κρατώντας ένα γεράκι, που κοιμάται στις κουφάλες των δέντρων και αφουγκράζεται την αναπνοή της γης, γνωρίζει αυτά που οι άνθρωποι του καθημερινού μόχθου προσπερνάνε βιαστικοί, και βλέπει τους συνανθρώπους της μέσα κι έξω, άπαξ και αγγίξει το χέρι τους. Οι δύο ερωτευμένοι όμως είναι αποφασισμένοι,και πιό πολύ απ΄τους δύο είναι ο Γουίλ, που μοιάζει εντελώς γοητευμένος απ΄αυτό το κορίτσι. Η υπέροχη σκηνή στο δάσος, όπου ο Γουίλ (που φυσικά και έχει το τάλαντο με τις λέξεις) αφηγείται την τραγική ιστορία του Ορφέα και της Ευριδίκης, και η πέραν περιγραφής έκφραση της ‘Ανιες, είναι χαρακτηριστική του συσχετισμού…γοητείας ανάμεσα σ’αυτούς τους δύο ανθρώπους.

Η οικογενειακή ευτυχία του ζεύγους,κλονίζεται ανεπανόρθωτα με τον τραγικό θάνατο του μοναδικού γιού τους, του χαριτωμένου ‘Αμνετ, ο οποίος ήταν δίδυμος με το ένα απ’ τα δύο κορίτσια της οικογένειας, τη Τζούντιθ. Στην φοβερή σεκάνς της ασθένειας της Τζούντιθ, από πανούκλα πιθανότατα, παρακολουθούμε μια μοιραία ανταλλαγή ανάμεσα στα δύο αδελφάκια : ο γλυκύτατος ‘Αμνετ (πειστικότατος και εντελώς μεσα στο ρόλο του ο Jacobi Jupe) ξαπλώνει δίπλα στην βαριά άρρωστη αδελφή του, και προσπαθεί να τη σώσει απ΄την αγκαλιά του Χάρου, προσφέροντας κυριολεκτικά τον εαυτό του στη θέση της. «Σου δίνω τη ζωή μου, Τζούντιθ» της λέει ο μικρούλης, κι η συνέχεια, η τρομερή συνέχεια είναι που κάνει κομμάτια την οικογένεια του Σαίξπηρ και πρώτη πρώτη, την δύστυχη μάνα του μικρούλη ‘Αμνετ. Πώς είναι δυνατόν να συνέβη αυτό που συνέβη; Το αδιανόητο, αυτό που θα μπορούσε ν’αποτελέσει το θεμα μιας συναρπαστικής ιστορίας που η ενορατική ‘Ανιες ή ο γραφιάς Γουίλ, θα μπορούσαν να αφηγούνται ένα κρύο βράδυ στα παιδιά τους δίπλα στο τζάκι,είναι πραγματικότητα, μπήκε απρόσκλητη μεσα στο σπίτι τους, στρογγυλοκάθισε στο τραπέζι τους, και μαυρίζει τις μέρες και τις νύχτες τους. Ο ‘Αμνετ, είναι νεκρός, κι αυτή την αδιανόητη αλήθεια δεν μπορεί να τη δεχτεί η δυστυχη ‘Ανιες, η οποία τον νεκροφίλησε, αλλά ούτε και ο σύζυγός της που απουσίαζε εκκωφαντικά, όταν ο Θάνατος άρπαξε τον μικρό. «Δεν ήσουν εδώ, δεν ήσουν εδώ!» του λέει συνέχεια σα να τον κατηγορεί για την ασύγγνωστη απουσία του, η συντετριμμένη μάνα,και ξαφνικά κάτι θαυμαστό συμβαίνει ενώπιόν μας: δεν βλέπουμε ένα ζευγάρι να λογομαχεί τον 16^ο αιώνα, αλλά ένα ζευγάρι σύγχρονο με την ταλαιπωρημένη και διαλυμένη απ’ το πένθος γυναίκα να κατηγορεί τον σύζυγο που πνίγεται στη δουλειά, ότι δεν είναι ποτέ στο σπίτι του, ότι ακόμη και στον θάνατο του μονάκριβου γιού του, ήταν απών. Ο Γουίλ είναι ήδη διάσημος θεατρικός συγγραφέας, διαπρέπει εκεί στο Λονδίνο που πήγε, φρόντισε η ‘Ανιες γιαυτό, που είχε διακρίνει το ταλέντο του και το λαμπρό του μέλλον. Η ‘Ανιες, που το σενάριο,στη συγκλονιστική σεκάνς της θεατρικής παράστασης του ‘Αμλετ, που έγραψε ο αγαπημένος της σύζυγος και για την οποία «μιλάνε όλοι στο Λονδίνο» όπως την πληροφόρησε η μητριά της, αντιδρά αρχικά σαν άξεστη και άσχετη με την Τέχνη χωριάτισσα− μια σκηνή που προσωπικά μ’ενόχλησε, ακριβώς επειδή απεικονίζει αυτή την υπερευαίσθητη στον βαθύτερο τόνο του κόσμου, κοπέλα, να μη νογάει από Τέχνη, και ν’ακούει τις καθησυχαστικές επεξηγήσεις του αδελφού της Μπαρτόλομιου (ο Joe Alwyn). Η διαλυμμένη απ΄τον πόνο για τον χαμό του παιδιού της ‘Ανιες,συγκεντρώνεται στην ιστορία που βλέπει με θαυμασμό να ζωντανεύει μπροστά στα μάτια της, και αυτή και όλη η πλατεία του θεάτρου, παρακολουθούν γοητευμένοι τον νεαρό πρίγκηπα της Δανίας ‘Αμλετ, να προσπαθεί να ξεσκεπάσει τις βρωμιές του φιλόδοξου θείου του, και να εκδικηθεί τον θάνατο του βασιλέα πατέρα του.

Μα είναι δυνατόν; Αυτός εδώ είναι ο δικός μου ‘Αμνετ, σκέφτεται η Άνιες, αυτος είναι, με τα ξανθά μαλλάκια του, και το ολοστρόγγυλο προσωπάκι του, εδώ μαγεύει την πλάση και διαπρέπει δίπλα στον πατέρα του, όπως ακριβώς το είχα προβλέψει, εκείνο το φωτεινό πρωινό που κρατούσα το χεράκι του μονάκριβού μου και του εξιστορούσα τη μελλοντική ζωή του. Ξαφνικά, όλα τα βλέπει η ‘Ανιες υπό ένα διαφορετικό πρίσμα, όλα βρήκαν τη θέση τους, τον καινούργιο τους προορισμό στη θεατρική παράσταση του συζύγου της, αυτού του συζύγου που εκείνη του χρέωνε συνεχή απουσία απ΄τα δεινά που έπληξαν την οικογένειά τους. Η ανείπωτη θλίψη, ο πόνος για τον γιό της που τον έχασε στα 11 μόλις χρόνια του, οι φρικτές ενοχές που κατάτρωγαν τον Γουίλ (κι ας μην της το φανέρωνε ποτέ),όλα μετουσιώθηκαν, μεταμορφώθηκαν, άλλαξαν ρούχα και πρόσωπα και της μιλάνε απ΄το θεατρικό σανίδι. Και η συγκινημένη βαθύτατα, ‘Ανιες, δείχνει να κατανοει επιτέλους− όχι δεν ήταν ένας αναίσθητος εργασιομανής γάϊδαρος ο σύζυγός της, ένας δειλός που κρυβόταν στα γραπτά του αντί να βρίσκεται δίπλα στην οικογένειά του τις ώρες του μαύρου θρήνου της, αυτός εδώ είναι ο τρόπος του Γουίλιαμ, να διαχειριστεί την ασύλληπτη απώλεια του γιού του, του τρισχαριτωμένου μικρούλη που του μάθαινε ξιφασκία και τον ρωτούσε επίμονα : «θα είσαι γενναίος; », λες και είχε προβλέψει ο άμοιρος, το μέγα κακό που θα τους έβρισκε. Μπορεί να πέρασε χρόνος απ ΄την απώλεια του γιού τους, αλλά ο πόνος τους παραμένει βαθύς και αναλλοίωτος, η φρικτή νοσταλγία και η Απουσία, χαρακώνουν κάθε μέρα, κάθε δευτερόλεπτο την ψυχή της, αλλά τώρα θα μπορεί να ξαναδεί τον αγαπημένο της γιό, εδώ πάνω σ’αυτή τη σκηνή ο μικρούλης ‘Αμνετ, θα ζεί και θα ξαναζεί στους αιώνας των αιώνων.Αμήν.

 

 

 

Trivia :

·        Ο γιός του Σαίξπηρ, ‘Αμνετ, πέθανε στα 11 χρόνια του, το 1596, πιθανότατα απ’την πανούκλα. Η O’Farrell έγραψε το βιβλίο της, για να ξορκίσει τον δικό της φόβο μήπως χάσει το δικο της παιδί, από μηνιγγίτιδα σε ηλικία 4 ετών. Η ίδια είχε επίσης προσβληθεί από εγκεφαλίτιδα σε ηλικία 8 ετών. Το βιβλίο κυκλοφόρησε στον Καναδά με τον τίτλο Hamnet & Judith.

·        Ο μόλις 13 ετών, Jacobi Jupe, που υποδύεται τόσο όμορφα, τον ‘Αμνετ, είναι ο μικρότερος αδελφός του έτερου Jupe που εμφανίζεται στην ταινια : του Noah, ο οποιος υποδύεται τον νεαρό πρίγκηπα ‘Αμλετ στη θεατρική παράσταση που βλέπουμε στο φινάλε της ταινίας. Ο Noah εμφανίστηκε και στη 2^η σεζόν της σειράς The Night Manager όπου υποδύθηκε τον έφηβο γιό του αδίστακτου εμπόρου όπλων Ρίτσαρντ Ρόπερ (που τον ενσαρκώνει ο Hugh Laurie).

·        Η ‘Ανιες,για την ακρίβεια, Anne Hathaway, αποκαλείτο Agnes στη διαθήκη του πατέρα της. Όταν παντρεύτηκε με τον Σαίξπηρ, ήταν 26 ετών, κι αυτός 18…

·        Η Emily Watson, υποδύεται την μητέρα του Γουίλ, Μαίρη.

·        Η ταινία έχει κερδίσει μέχρι στιγμής 2 Χρυσές Σφαίρες (Καλύτερης Δραματικής Ταινίας, και Καλύτερης Ηθοποιού Σε Δραματική Ταινία, για την Buckley). Εχει επίσης 3 υποψηφιότητες για ‘Οσκαρ : Καλύτερης Σκηνοθεσίας, Καλύτερης Ταινίας και Καλύτερου Α’ Γυναικείου Ρόλου, πάλι για την εξαίρετη Buckley.

·        Γυρίσματα έγιναν στο Herefordshire  και στο London Charterhouse-συγκρότημα κτισμάτων που χρονολογούνται απ ΄τον 14^ο αιώνα. Οι σκηνές στο θέατρο του Γουίλιαμ Σαίξπηρ, το περίφημο Globe, γυρίστηκαν σε μία ρέπλικα του θεάτρου που κατασκεύασε η Fiona Crombie.

·        Το υπέροχο κομμάτι του Max Richter, On The Nature Of Daylight που ακούγεται στο φινάλε, ακουγόταν και στην ταινία του D.Villeneuve, Arrival.

·        Ο Johnny Oleksinski της New York Post έγραψε για την Buckley : ”she swings back and forth from cast iron to porcelain.The actress is thunderous, playful, grounded and ethereal”.