Τί είδε ο Νάρκισσος

 

Μία απολύτως σουρεαλιστική και αναμφίβολα τρομακτική απεικόνιση της νεολαγνείας που μαστίζει την βιομηχανία του θεάματος, και μέχρι πού είναι διατεθειμένοι να φτάσουν κάποιοι προκειμένου να κατακτήσουν αειθαλή νιάτα και ομορφιά, μας προσφέρει η Coralie Fargeat με την ταινια της THE SUBSTANCE υπογράφοντας και το σενάριο.

Εικαστικώς εντυπωσιακή, με πλάνα που θυμίζουν θα έλεγα,αμυδρά ,τον στυλιζαρισμένο τρόμο των ταινιών του Argento,και με ένα πειστικότατο πρωταγωνιστικό δίδυμο, αυτό των D.Moore και D.Quaid, η ταινία παρουσιάζει στην ουσία έναν τραγέλαφο, αφού μόνο έτσι μπορούμε να χαρακτηρίσουμε επιγραμματικώς, το απερίγραπτο πάθημα της βραβευμένης με Όσκαρ (κατά το σενάριο), ωραίας ηθοποιού ονόματι Ελίζαμπεθ Σπαρκλ (η ειρωνεία, μας κλείνει το μάτι και ονοματολογικά) η οποία ανακαλύπτει εντελώς τυχαία (και για κακή της τύχη) πως έχει πέσει στη δυσμένεια του τηλεοπτικού καναλιού στο οποιο παρουσίαζε μέχρι πρότινος μιά εκπομπή γυμναστικής, επειδή απλώς…έγινε 50 ετών. Απ΄το εναρκτήριο πλάνο αυτής της ταινίας, βλέπουμε τον σαρκασμό να ρίχνει τη βαριά σκιά του πάνω στην ωραία Ελίζαμπεθ και τον βίο της, τον επαγγελματικό πρωτίστως (αλλά και όχι μόνο) : το πλάνο με το αστέρι της στην πασίγνωστη Λεωφόρο της Δόξας, στο Χόλυγουντ, το βλέπουμε να έχει κάτι ανησυχητικές ρωγμές, δεν είναι πιά τόσο αστραφτερό όσο ήταν όταν το πρωτόφτιαξαν. Το ίδιο αστέρι, το δικό της, εκείνο πάνω στο οποίο πόζαραν για αναμνηστική φωτογραφία οι τρελαμένοι μαζί της, θαυμαστές της, σ’ένα άλλο πλάνο, το βλέπουμε λερωμένο με το χάμπουργκερ ενός απρόσεκτου τύπου, ο οποίος θεώρησε καλό να «σκουπίσει» τα υπολλείματα με το παπούτσι του, κάτι που έκανε την εικόνα ακόμη πιό αποκρουστική. Το αποκορύφωμα βεβαίως της αηδίας, και του σαρκασμού που έχουν στόχο την Ελίζαμπεθ, είναι η σκηνή στο εστιατόριο όπου ο μεγαλοπαραγωγός της τηλεόρασης Χάρβεϊ (χρειάζεται να θυμίσουμε άραγε, ποιό τρανταχτό όνομα του Χόλυγουντ, που πλέον μετράει τον βίο του μέσα στη φυλακή, λέγεται Χάρβεϊ; ) – ένας τρομερός Dennis Quaid – καταβροχθίζοντας με εντελώς αποκρουστικό τρόπο γαρίδες, της ανακοινώνει μ’αυτό το ύφος του επείγοντος (σουταρίσματος), ότι το κοινό απαιτεί φρέσκα, νέα, σέξι πρόσωπα, και τέλος πάντων, μετά τα 50, η ανανέωση σταματάει, κοινώς, αγαπητή μου Ελίζαμπεθ, άρχισες να καλπάζεις προς τα κάτω, και ως γνωστόν η βαρύτητα είναι αμείλικτη και λοιπά και λοιπά. Η γοητευτική και καλοβαλμένη Ελίζαμπεθ Σπαρκλ, η κομψή φιγούρα με τα κατάμαυρα στιλπνά μακριά μαλλιά, δεν είναι αρκετή, για τον μεγαλοπαραγωγό και τους μετόχους του καναλιού στους οποίους δίνει λογαριασμό… Όσο και να βάζει κάτω πολύ νεότερες της αλλά και συνομήλικες γυναίκες (οι οποίες ενδεχομένως, δεν έχουν τη δυνατότητα να…εξωραϊζουν τον εαυτό τους σε καθημερινή βάση), η Ελίζαμπεθ μετρήθηκε και βρέθηκε ελλιπής, για την αμείλικτη μεζούρα του κυρίου παραγωγού και των ομόφυλών του μετόχων, οπότε τη θέση της, πρέπει να την πάρει μιά νέα γυναίκα, ένα φρεσκαρούδι, σαν αυτό που κοιτάζει διακριτικά τάχα μου ο αηδιαστικός Χάρβεϊ (συγκεκριμένα, κοιτάζει τους ωραιους γλουτούς του) που σερβίρει στο εστιατόριο που χλαπακιάζει ανερυθριάστως τις γαριδούλες του. Είναι τυχαίο άραγε ότι είναι αρσενικού γένους ο παραγωγός, και ότι η αποσβολωμένη Ελίζαμπεθ (που κινδυνεύει να μείνει χωρίς δουλειά) είναι γυναίκα; και μάλιστα «μισού αιώνα» ;

Η μισητή κατάρα του γήρατος, της φθοράς, της απώλειας του σφριγηλού κορμιού, του αψεγάδιαστου δέρματος, της αντοχής, της ευλυγισίας, όλων των πλεονεκτημάτων που μας κάνουν να επιθυμούμε τα νιάτα διακαώς, έχουν ήδη «μολύνει» την Ελίζαμπεθ Σπαρκλ, καθιστώντας την, ιδανική υποψήφια γι’αυτό το μυστηριώδες σκεύασμα, ένα σέρουμ με εκπληκτικές ιδιότητες, ικανό (όπως υπόσχεται το σύντομο και εντυπωσιακό ενημερωτικό βιντεάκι) να δημιουργήσει στην τολμηρή/ό που θα το λάβει, έναν καλύτερο, πιο λαμπερό, πιό όμορφο, πιό τέλειο εαυτό.

 

Το γνωστό παλαιόθεν, μοτίβο του ασύλληπτου δώρου που στα σπλάχνα του κρύβει ασύλληπτο κίνδυνο, αλλά ο λήπτης του, κάνει επιμελώς το κορόϊδο επειδή ακριβώς τα πλεονεκτήματα (νομίζει πως) υπερτερούν των κινδύνων, υπάρχει και εδώ, αλλά η σοκαρισμένη ακόμη Ελίζαμπεθ, απ΄την τηλεοπτική καθαίρεσή της, αποφασίζει να διαβεί τον Ρουβίκωνα, να κάνει το μεγάλο άλμα προς το νεανικό σφρίγος, τη λάμψη και τη σέξι εμφάνιση, που βλέπει να της γνέφουν απ΄τις γιγαντιαίες φωτογραφίες της στους διαδρόμους του καναλιού, είναι κομβικά τα πλάνα με την 50άρα Ελίζαμπεθ, να περνάει μπροστά απ΄τις φωτογραφίες του νεότερου εαυτού της, και είναι αδύνατον το τσίμπημα και τη δυσφορία που νιωθει εκείνη, να μην τη νιώσει και ο θεατής, ιδίως ο κάποιας ηλικίας.

Και αν το πρώτο μισάωρο της ταινίας, είναι αφιερωμένο στην ώριμη και γοητευτική Ελίζαμπεθ, η υπόλοιπη ταινία ασχολείται με την Ελίζαμπεθ και τη νεότερη εκδοχή της, η οποία σε μία εφιαλτικότατη σκηνή, ξεπηδάει, κυριολεκτικά από μέσα της. Αν υπάρχει μιά πιθανότητα, τέτοιο σκεύασμα να υπάρχει και στην πραγματικότητα, αυτή η σκηνή της γέννησης του νεότερου εαυτού, φοβάμαι πως θ’αποτρέψει τυχόν επίδοξους απ΄το να το δοκιμάσουν. Το πιό τρομακτικό όμως, δεν είναι μόνο η ύποπτης προέλευσης δραστική ουσία που αποκτά η απελπισμένη για ολική επαναφορά Ελίζαμπεθ (είναι ενδεικτική η σκηνή του πώς προμηθεύεται το σκεύασμα)αλλα το ότι τίποτα απ΄όλα αυτά δεν φαίνονται ικανά να την αποτρέψουν απ΄το να τη δοκιμάσει τελικώς. Και ενώ αυτό το σκεύασμα, υποτίθεται πως δημιουργεί μία συμβιωτική σχέση ανάμεσα στα δύο σώματα (αφού ο προμηθευτής, τονίζει και ξανατονίζει στην Ελίζαμπεθ, ότι «είστε ένα και το αυτό πρόσωπο» ), αυτό που βλέπουμε στην οθόνη, είναι μια σχέση αντιπαλότητας ανάμεσά τους, σα να πρόκειται για 2 διαφορετικά άτομα. Και εκεί ακριβώς τρυπώνει ο τραγέλαφος : σα να πρόκεται για τον ίδιο άνθρωπο που ζεί και δρα σε 2 παράλληλες πραγματικότητες, υπακούοντας στον θεμελειώδη κανόνα της μη συνάντησης των 2 εαυτών, κι εδώ βλέπουμε την Ελίζαμπεθ να (φυτο)ζωεί για 7 μέρες, ώστε το επόμενο επταήμερο να λάμψει ο νεότερος εαυτός της, η Σού (που την υποδύεται η Margaret Qualley). Σε καμία περίπτωση δεν είναι δυνατόν να συνυπάρξουν μεσα στην ίδια βδομάδα, και η Σού και η Ελίζαμπεθ, γιατί η μία, στην ουσία αντλεί «καύσιμα» απ ΄την άλλη. Είναι αναμφίβολα body horror η ταινία της Fargeat, και έχουμε άπειρες ευκαιρίες να το διαπιστώσουμε αυτό. Τα αηδιαστικά κοντινά πλάνα επιτείνουν τη φρίκη και την επώδυνη εμπειρία που είναι αυτός ο…διπλασσιασμός της Ελίζαμπεθ, και η κατάσταση επιδεινώνεται απ ΄τη στιγμή που η Σού αρχίζει ν’αυτονομείται (ή έτσι νομίζει), απ’τον γηραιότερο εαυτό της. Οι σκηνές της αιματηρότατης σύγκρουσης των δύο εαυτών, με τα τραγικότατα αποτελέσματα γι’ αμφότερους, μπορούν να ιδωθούν και ως μιά φρικιαστική αλληγορία της αιώνιας αντιπαλότητας μεταξύ νεότητας και γήρατος (την οποία ειδαμε επίσης, στην έτερη εξαιρετική ταινία τρόμου, το X, δια χειρός Ti West). Και αν το τελευταίο μισάωρο κολυμπάει μέσα στην εξωφρενική φρίκη, ας σκεφτούμε καλύτερα,για άλλη μιά φορά, το δαιμονικό λογίδριο του Χάρβεϊ στην εμβρόντητη Ελίζαμπεθ, που καθόταν απέναντί του στητή, κομψή, χωρίς να βάζει στο στόμα της ούτε μπουκιά φυσικά (η φίνα σιλουέτα απαιτεί  αιματηρές θυσίες…), που της έλεγε εμμέσως πλην σαφώς «μπαγιάτεψες καλή μου, ώρα να μας αδειάζεις τη γωνιά». Κι αν η Ελίζαμπεθ, φτάνει στ’ακρα, στα βουτηγμένα στο αίμα (της) άκρα, και μεταμορφώνεται σ’ ένα πλάσμα πέραν περιγραφής, φταίει μόνο ο απερίσκεπτος ναρκισσισμός της, ή μήπως φταίει ακόμη περισσότερο και πρωτίστως, αυτό το αδηφάγο σύστημα (που το διοικούν άνδρες, επί το πλείστον) που απαιτεί με μανία, συνεχώς φρέσκο κρέας προς κατανάλωση; Γιατί η Ελίζαμπεθ, αυτό είναι εν τέλει, για τον μεγαλοπαραγωγό και τους παλιμπαιδίζοντες μετόχους πίσω του : ένα κομμάτι κρέας που άρχισε να χαλάει. Καθόλου περίεργο λοιπόν που τελικά κατάντησε μια αξιοθρήνητη και φρικιαστική χλαπάτσα (οπότε το αποκρουστικό  εναρκτήριο πλάνο με το λερωμένο αστέρι της, αποδείχτηκε τραγικά προφητικό).

 

 

 

Trivia :

·        Τα γυρίσματα της ταινίας, έγιναν αποκλειστικώς στη Γαλλία. Η Cot d’ Azur «επαιξε το ρόλο» του Λος Αντζελες. Τα εφέ, ήταν αληθινά και όχι ψηφιακά. Ολόκληρη η σκηνή της γέννησης της Σού, ειχε αληθινά ειδικά εφέ, και ψηφιακά επιτεύχθηκε μόνο η διαίρεση του ματιού της Ελίζαμπεθ. Στις γυμνές σκηνές, η Σού/ Qualley φορούσε ψεύτικα στήθη ώστε να θυμίζει τη Τζέσικα Ράμπιτ. Η τοποθέτηση του προσθετικού μακιγιάζ διαρκούσε από 45 λεπτά μέχρι και 7 ώρες! Για την δημιουργία του τέρατος ElisaSue Monstro, ο δημιουργός του, εμπνεύστηκε απ΄τη Niki de Saint Phalle, τον Fernando Botero αλλά και τη Μύγα του Cronenberg. Για τη σκηνή όπου το τέρας καταβρέχει το κοινό με αίμα, χρησιμοποιήθηκαν 30.000 γαλόνια ψεύτικου αίματος και μάνικα της Πυροσβεστικής.

·        Τον ρόλο που τελικά ανέλαβε ο Quaid,αρχικά είχε ο Ray Liotta, ο οποίος όμως πέθανε τον Μάϊο του 2022. Η Moore έχει αποσπάσει ευμενέστατα σχόλια για την ερμηνεία της.

·        Τη μουσική της ταινίας έγραψε ο Βρετανός συνθέτης και μουσικός παραγωγός Benjamin Stefanski (aka Raffertie). Στην ταινία ακούγεται και το μουσικό θέμα του Vertigo του Χίτσκοκ.

·        Πολλοί κριτικοί επεσήμαναν ομοιότητες της ταινίας, με το θρυλικό μυθιστόρημα του O.Wilde, The Picture Of Dorian Gray.